🛡️ فصل ۵ - قسمت ۲: اسکن Credentialed و آموزش کامل Nessus

تفاوت اسکن با اعتبارنامه و بدون اعتبارنامه + نصب در ویندوز و کالی لینوکس

۱. اسکن Credentialed در برابر Non-Credentialed

در ارزیابی آسیب‌پذیری، یکی از مهم‌ترین تصمیم‌ها این است که آیا اسکنر به سیستم هدف دسترسی معتبر (اعتبارنامه) داشته باشد یا خیر.

مفهوم Non-Credentialed (بدون اعتبارنامه - جعبه سیاه)

در این روش، اسکنر هیچ نام کاربری یا رمز عبوری ندارد و دقیقاً مانند یک مهاجم خارجی از بیرون به سیستم نگاه می‌کند. اسکنر فقط می‌تواند پورت‌های باز و سرویس‌های در حال اجرا را ببیند و بر اساس بنر (Banner) آن‌ها حدس بزند چه آسیب‌پذیری‌هایی وجود دارد.

💡 مثال ساده:

تصور کنید از بیرون خیابان به یک ساختمان نگاه می‌کنید. شما فقط می‌توانید پنجره‌های باز (پورت‌ها) را ببینید. اگر پرده باز باشد، می‌توانید حدس بزنید داخل ساختمان چه خبر است، اما نمی‌توانید وارد شوید و کمدها را باز کنید تا ببینید چه چیزهایی درونشان قایم شده است.

مفهوم Credentialed (با اعتبارنامه - جعبه سفید)

در این روش، اسکنر نام کاربری و رمز عبور معتبر (مثلاً ادمین ویندوز یا کاربر SSH لینوکس) را در اختیار دارد و با آن وارد سیستم می‌شود. این کار به اسکنر اجازه می‌دهد تا عمق سیستم (رجیستری ویندوز، پکیج‌های نصب‌شده لینوکس، فایل‌های پیکربندی، پچ‌های امنیتی و...) را بررسی کند.

💡 مثال ساده:

تصور کنید کلید ساختمان را در دست دارید. حالا می‌توانید وارد شوید، تمام کمدها را باز کنید و از نزدیک ببینید چه وسایلی خراب هستند و نیاز به تعمیر دارند. این روش بسیار دقیق‌تر از نگاه کردن از بیرون است.

مقایسه فنی و تفاوت‌های کلیدی

ویژگی Non-Credentialed (بدون اعتبارنامه) Credentialed (با اعتبارنامه)
نقطه دید مثل یک مهاجم خارجی (Black Box) مثل یک کاربر داخلی یا ادمین (White Box)
عمق بررسی سطحی؛ فقط پورت‌ها و سرویس‌های قابل مشاهده عمیق؛ شامل بررسی پچ‌ها، رجیستری، فایل‌های محلی و پیکربندی‌ها
نرخ False Positive بالا (به دلیل حدس زدن از روی بنر) بسیار پایین (چون مستقیماً از سیستم سوال می‌پرسد)
تعداد آسیب‌پذیری‌های کشف‌شده کمتر ۴۵ تا ۶۰ درصد بیشتر از روش بدون اعتبارنامه
⭐ نکته امتحانی طلایی

همیشه توصیه می‌شود که اسکن‌ها به صورت Credentialed انجام شوند تا نتایج دقیق‌تری به دست آید. در آزمون‌ها اگر پرسیده شد «کدام روش آسیب‌پذیری‌های بیشتری را با خطای کمتری شناسایی می‌کند؟» پاسخ Credentialed Scanning است.

۲. Nessus چیست و چگونه کار می‌کند؟

Nessus یکی از معروف‌ترین و قدرتمندترین اسکنرهای آسیب‌پذیری در جهان است که توسط شرکت Tenable توسعه یافته است. این ابزار از معماری کلاینت-سرور استفاده می‌کند؛ یعنی موتور اسکن (nessusd) روی سیستم شما اجرا می‌شود و شما از طریق یک رابط وب (Web UI) روی پورت 8834 با آن تعامل می‌کنید.

اجزای اصلی Nessus:

Nessus Engine هسته اصلی که عملیات اسکن را اجرا می‌کند.
Plugins (پلاگین‌ها) برنامه‌های کوچکی که هر کدام یک آسیب‌پذیری خاص را تست می‌کنند (بیش از ۱۸۰,۰۰۰ پلاگین).
Knowledge Base (KB) محل ذخیره موقت اطلاعات کشف‌شده در طول اسکن.

نسخه‌های Nessus:

Nessus نسخه‌های مختلفی دارد، اما برای یادگیری و استفاده شخصی، Nessus Essentials بهترین گزینه است. این نسخه رایگان است و به شما اجازه می‌دهد تا حداکثر ۱۶ آدرس IP را اسکن کنید.

۳. نصب Nessus Essentials (ویندوز و کالی)

نصب Nessus بسته به سیستم‌عامل شما متفاوت است. در اینجا هر دو روش پرکاربرد توضیح داده شده است.

پیش‌نیازهای سیستم (برای هر دو سیستم‌عامل):

روش اول: نصب روی ویندوز (Windows)

  1. دانلود: به سایت رسمی Tenable (tenable.com/downloads/nessus) بروید. در بخش Platform، گزینه Microsoft Windows را انتخاب کرده و فایل نصبی (`.msi`) را دانلود کنید.
  2. اجرای نصب: روی فایل دانلود شده دوبار کلیک کنید. مراحل نصب را ادامه دهید (Next → I accept → Install). نصب در ویندوز معمولاً زمان‌بر نیست.
  3. دسترسی به رابط وب: پس از اتمام نصب، سرویس Nessus به طور خودکار اجرا می‌شود. مرورگر خود را باز کرده و به آدرس زیر بروید:
    https://localhost:8834
    (به دلیل استفاده از گواهی SSL خودامضا، ممکن است مرورگر هشدار امنیتی بدهد که باید گزینه Advanced و سپس Proceed را بزنید).
  4. فعال‌سازی و پیکربندی: دقیقاً مانند نسخه لینوکس، گزینه Nessus Essentials را انتخاب کنید، ایمیل خود را وارد کنید تا کد فعال‌سازی (Activation Code) دریافت کنید، سپس کاربر ادمین (Username و Password) را بسازید و منتظر بمانید تا پلاگین‌ها دانلود شوند.

روش دوم: نصب روی کالی لینوکس (VMware)

  1. دانلود بسته نصبی: وارد مرورگر کالی لینوکس شوید و به سایت Tenable بروید. بسته Debian / Kali Linux (amd64) را دانلود کنید (فایل با پسوند .deb).
  2. نصب بسته: ترمینال را باز کنید و در مسیری که فایل دانلود شده قرار دارد، دستور زیر را اجرا کنید:
    sudo dpkg -i Nessus-10.x.x-debian10_amd64.deb
  3. راه‌اندازی سرویس: سرویس Nessus را استارت کرده و برای اجرای خودکار در بوت فعال کنید:
    sudo systemctl start nessusd.service
    sudo systemctl enable nessusd.service
  4. دسترسی به رابط وب: در مرورگر کالی، آدرس زیر را وارد کنید:
    https://localhost:8834
  5. دریافت لایسنس: در صفحه اول، Nessus Essentials را انتخاب کنید، ایمیل بدهید و کد فعال‌سازی رایگان را وارد کنید.
  6. ساخت کاربر ادمین: نام کاربری و رمز عبور خود را ایجاد کنید.
  7. دانلود و کامپایل پلاگین‌ها: منتظر بمانید تا پلاگین‌ها روی سیستم شما کامپایل شوند (این مرحله در لینوکس ممکن است کمی بیشتر طول بکشد).
💡 نکته کاربردی

اگر در حین دانلود پلاگین‌ها با خطا مواجه شدید، می‌توانید از دستور /opt/nessus/sbin/nessuscli update در ترمینال لینوکس (یا CMD در ویندوز با دسترسی ادمین) برای به‌روزرسانی دستی استفاده کنید.

۴. راه‌اندازی و اجرای اولین اسکن

پس از آماده شدن Nessus، وقت آن است که یک اسکن انجام دهید.

مراحل ایجاد اسکن جدید:

  1. در منوی بالا روی New Scan کلیک کنید.
  2. یکی از قالب‌های (Template) موجود را انتخاب کنید:
    • Basic Network Scan: یک اسکن عمومی و کامل که برای شروع عالی است.
    • Advanced Scan: کنترل کامل روی تمام تنظیمات (پلاگین‌ها، پورت‌ها، زمان‌بندی و...).
    • Credentialed Patch Audit: مخصوص اسکن با اعتبارنامه برای بررسی پچ‌های ویندوز/لینوکس.
  3. در قسمت Settings → Basic:
    • Name: یک نام برای اسکن (مثلاً "Scan Lab").
    • Targets: آدرس IP سیستم هدف را وارد کنید (مثلاً 192.168.1.10).
  4. روی Save کلیک کنید.
  5. در صفحه اصلی (My Scans)، روی دکمه Play (▶) کنار نام اسکن کلیک کنید تا عملیات شروع شود.
⭐ نکته مهم

Nessus Essentials فقط ۱۶ IP را پشتیبانی می‌کند. برای اسکن شبکه‌های بزرگ‌تر باید از نسخه‌های تجاری (Professional) استفاده کنید.

۵. پیکربندی اعتبارنامه (Credentials) در Nessus

همانطور که در بخش اول گفتیم، اسکن Credentialed نتایج بسیار بهتری می‌دهد. برای فعال کردن این حالت در Nessus:

مراحل اضافه کردن Credentials:

  1. هنگام ایجاد یا ویرایش یک اسکن، به تب Credentials بروید.
  2. بسته به نوع سیستم‌عامل هدف، گزینه مناسب را انتخاب کنید:
    • Windows: از SMB (نام کاربری، رمز عبور و دامین) استفاده کنید. Nessus از SMB و WMI برای دسترسی به ویندوز استفاده می‌کند.
    • Linux/Unix: از SSH (نام کاربری و رمز عبور یا کلید SSH) استفاده کنید.
    • Network Devices: از SNMP (Community String) استفاده کنید.
  3. اطلاعات را وارد کرده و Save کنید.
💻 مثال فنی (ویندوز):

برای اسکن یک ویندوز ۱۰، در تب Credentials گزینه Windows → SMB را انتخاب کرده و نام کاربری Administrator و رمز عبور مربوطه را وارد کنید. اگر سیستم در دامین است، نام دامین را نیز وارد کنید.

۶. تحلیل گزارش و اولویت‌بندی نتایج

پس از اتمام اسکن، Nessus یک گزارش جامع ارائه می‌دهد که بر اساس شدت (Severity) مرتب شده است. این گزارش‌ها بر اساس امتیاز CVSS مرتب می‌شوند تا بتوانید ابتدا بحرانی‌ترین موارد را برطرف کنید.

سطوح شدت در Nessus:

Critical (بحرانی) آسیب‌پذیری‌هایی که باید فوراً برطرف شوند (امتیاز CVSS 9.0-10.0).
High (بالا) نیازمند اقدام سریع (امتیاز 7.0-8.9).
Medium (متوسط) باید در برنامه اصلاحات قرار گیرد (امتیاز 4.0-6.9).
Low (کم) خطر کم، اما بهتر است برطرف شود (امتیاز 0.1-3.9).

با کلیک روی هر آسیب‌پذیری، جزئیات کامل شامل توضیحات (Description)، راه‌حل (Solution) و شاخص‌های فنی (Plugin Output) نمایش داده می‌شود. برای رفع مشکل، می‌توانید از بخش Solution استفاده کنید.

📝 آزمون چندگزینه‌ای (۶ سوال)

گزینه صحیح هر سوال را انتخاب کنید. پاسخنامه تشریحی در انتهای صفحه قرار دارد.

۱. کدام نوع اسکن در Nessus نیازمند وارد کردن نام کاربری و رمز عبور معتبر برای سیستم هدف است؟
۲. رابط کاربری وب Nessus به طور پیش‌فرض روی کدام پورت در دسترس است؟
۳. نسخه رایگان Nessus Essentials تا چه تعداد آدرس IP را پشتیبانی می‌کند؟
۴. برای اسکن Credentialed یک سیستم لینوکس، Nessus از کدام پروتکل استفاده می‌کند؟
۵. در گزارش Nessus، آسیب‌پذیری‌هایی با امتیاز CVSS بین 9.0 تا 10.0 در کدام دسته قرار می‌گیرند؟
۶. برای دسترسی به رابط وب Nessus پس از نصب (چه در ویندوز و چه در کالی)، از کدام آدرس استفاده می‌شود؟

🔑 پاسخنامه تشریحی

۱. پاسخ صحیح: ب) Credentialed Scan

توضیح: در اسکن Credentialed (با اعتبارنامه)، اسکنر از نام کاربری و رمز عبور معتبر برای ورود به سیستم هدف استفاده می‌کند و می‌تواند بررسی عمیق‌تری مانند پچ‌ها و رجیستری را انجام دهد. Non-Credentialed Scan فقط از بیرون سیستم را بررسی می‌کند.

۲. پاسخ صحیح: ج) 8834

توضیح: Nessus یک رابط وب دارد که به طور پیش‌فرض روی پورت HTTPS 8834 اجرا می‌شود. برای دسترسی به آن باید از آدرس https://localhost:8834 استفاده کرد.

۳. پاسخ صحیح: ب) ۱۶ IP

توضیح: Nessus Essentials یک نسخه رایگان برای استفاده شخصی است که محدودیت اسکن همزمان ۱۶ آدرس IP را دارد. برای اسکن شبکه‌های بزرگ‌تر نیاز به نسخه Professional است.

۴. پاسخ صحیح: ج) SSH

توضیح: Nessus برای سیستم‌های لینوکس/یونیکس از پروتکل SSH (Secure Shell) برای احراز هویت و دسترسی استفاده می‌کند. برای ویندوز از SMB و WMI استفاده می‌کند.

۵. پاسخ صحیح: د) Critical

توضیح: بر اساس استاندارد CVSS و نمایش Nessus، آسیب‌پذیری‌هایی با امتیاز 9.0 تا 10.0 در دسته بحرانی (Critical) قرار می‌گیرند و نیازمند اقدام فوری هستند.

۶. پاسخ صحیح: ب) https://localhost:8834

توضیح: پس از نصب Nessus (چه روی ویندوز و چه روی کالی)، سرویس آن روی پورت 8834 اجرا می‌شود و از طریق آدرس https://localhost:8834 (یا آدرس IP سیستم) قابل دسترسی است.

بازگشت به فهرست