🛡️ فصل ۷ - قسمت ۲: باجافزارها، بدافزار بدون فایل و تحلیل بدافزار
Ransomware, Fileless Malware, Exploit Kits, AI Malware, Malware Analysis
۱. باجافزارها (Ransomware)
باجافزار (Ransomware) نوعی از بدافزارها هستند که موجب ایجاد محدودیت در دسترسی به فایلها و فولدرها میشوند. پس از آن، شما را به یک سایت پرداخت آنلاین هدایت میکنند تا با پرداخت هزینه، به اطلاعات خود دسترسی داشته باشید.
💡 مثال ساده:
تصور کنید یک دزد وارد خانه شما میشود، تمام وسایل شما را در یک گاوصندوق قفل میکند و کلید را نگه میدارد. سپس یک یادداشت روی میز میگذارد که میگوید: "برای گرفتن کلید، مبلغ X تومان به این شماره واریز کنید."
مهمترین باجافزارهای معرفی شده:
Mallox Ransomware
اولین بار در ژوئن ۲۰۲۱ شناسایی شد.
شبکههایی با سرورهای MS-SQL را هدف قرار میدهد و آسیبپذیر را آلوده میکند.
از طریق ایمیل، ابزارهای کرک و دانلود از سایتهای ناشناس منتشر میشود.
فایلهای سیستم را رمزگذاری کرده و پسوند .mallox به آنها اضافه میکند (مثلاً sample.txt.mallox).
نسخههای دیگر پسوندهای .malloxx و .malloxxx دارند.
فایلی به نام RECOVERY INFORMATION.txt ایجاد میکند که شامل دستورالعملهای ارتباط با مهاجم است و پرداخت باج از طریق وبسایت TOR انجام میشود.
STOP/DJVU Ransomware
اولین بار در فوریه ۲۰۱۸ شناسایی شد و اکنون بیش از ۵۰۰ نسخه دارد.
با پسوند djvu کار میکند و معمولاً سیستمهای ویندوز را هدف قرار میدهد.
پس از آلوده شدن سیستم، چند برنامه دیگر برای رمزگذاری فایلها نصب میکند.
پسوندهای آن شامل: .cdxx، .khy، .miwa، .nood، .kool، .vook، .looy و دیگر موارد است.
فایلی به نام _readme.txt شامل دستورالعمل پرداخت باج ایجاد میکند.
تاکتیک اصلی انتشار آن از طریق ایمیلهای اسپم با پیوستهای مخرب و فایلهای تروجان جعلی است.
۲. کرمها (Worms) و ابزارهای ساخت ویروس
مفهوم کرم (Worm)
یک Worm (کرم) در واقع یک بدافزار است که خود اجرا شده و خود را در سراسر شبکه، بدون دخالت کاربر تکثیر میکند.
بیشتر کرمها فقط یک نسخه از خود تکثیر میکنند و در سراسر شبکه انتشار میدهند.
کرمها از منابع شبکه استفاده میکنند و به میزانهای مختلفی آسیب وارد میکنند.
نفوذگرها از کرمها برای نصب Backdoor (درپشتی) در کامپیوتر قربانی استفاده میکنند.
هر کامپیوتری که کرم در آن نصب شود، به عنوان یک زامبی برای حملات DDoS و حملات پیشرفته به کار میرود.
یک Worm نوع خاصی از ویروس است که میتواند خود را به صورت خودکار تکثیر کرده و از حافظه استفاده کند؛ اما نمیتواند به دیگر برنامهها حمله کند (برخلاف ویروسها که به فایل میچسبند).
ابزارهای ساخت ویروس و کرم (Virus & Worm Makers)
ابزارهایی که به افراد کمتخصص اجازه میدهند با چند کلیک، بدافزار بسازند:
JPS Virus Maker / Sam's Virus Generatorامکانات: غیرفعال کردن Task Manager، غیرفعال کردن Registry، تغییر دکمههای موس، پخش آهنگ هنگام استارتاپ، ساخت صفحه آبی مرگ (BSOD)، فرمت کردن درایوها و...
Internet Worm Maker Thingامکانات: فعالسازی Payload در تاریخ خاص، غیرفعال کردن Windows Security، تغییر Homepage، قفل کردن کامپیوتر، ارسال پیام و...
۳. بدافزار بدون فایل (Fileless Malware)
Fileless Malware (بدافزار بدون فایل) همانطور که از نامش مشخص است، به آلودگی بدافزاری کاملاً مشخصی گفته میشود که از فایل یا پردازشی استفاده نمیکند.
چرا آنتیویروسها نمیتوانند آن را شناسایی کنند؟
عملکرد آنتیویروسها به این گونه است که فایلهای آلوده را روی هارد قرار میدهند، آنها را آنالیز میکنند و اگر مخرب بودند، آنها را قرنطینه یا پاک میکنند. اما بدافزارهای بدون فایل، به این دلیل که فایلی برای اسکن کردن تولید نمیکنند، از دید آنتیویروسها در امان میمانند. این بدافزارها معمولاً در حافظه (RAM) و ابزارهای داخلی ویندوز (مثل PowerShell و WMI) اجرا میشوند.
چرا مجرمان سایبری از بدافزار بدون فایل استفاده میکنند؟
مخفیکاری: توانایی جلوگیری از کشف شدن در مدت زمان طولانی به وسیله محصولات امنیتی.
افزایش دسترسی: توانایی بهرهوری از آسیبپذیری که میتواند دسترسی ادمین را به سیستم بدهد؛ بنابراین مجرمان سایبری میتوانند هر اقدامی را که میخواهند انجام دهند.
جمعآوری اطلاعات: جمعآوری هرچه بیشتر اطلاعات درباره قربانی و کامپیوتر او (تا در آینده، در حملات دیگر استفاده شود).
ماندگاری: توانایی برای نگه داشتن بدافزار در سیستم و دیده نشدن آن برای مدت زمان زیاد.
💻 Poweliks Trojan (اولین بدافزار بدون فایل)
آلودگی بدافزار بدون فایل بار در سال ۲۰۱۴ مشاهده شد که نام آن Poweliks Trojan بود. این بدافزار برای اولین بار طوری طراحی شده بود که «نوعی کلاهبرداری مبتنی بر کلیک» یا Click-fraud ایجاد کند. نفوذگران با استفاده از آن، بدافزارهای جدیدی میسازند، از طریق توزیع آن سود میبرند، Payload را به رجیستری منتقل میکنند تا دائمی شود، از آسیبپذیری Zero-Day استفاده میکنند و به راحتی پول درمیآورند.
آلودگی سیستم با بدافزار بدون فایل به چه صورت است؟ (مثال Exploit Kit)
شما از گوگل کروم استفاده میکنید که پلاگین فلش روی آن نصب است.
پلاگین فلش شما بهروز نیست (آپدیت نکردهاید).
وارد سایتی میشوید که یک Exploit Kit را ارائه میدهد.
این Exploit Kit شروع به اسکن آسیبپذیری میکند و یک آسیبپذیری در پلاگین فلش شما پیدا میکند.
بلافاصله اجرای پیلود (Payload) در حافظه کروم آغاز میشود.
پیلود به سرور Command & Control (C2) متصل میشود تا کلید رمزنگاری را دریافت کند.
کام آخر: رمزنگاری داده روی کامپیوتر شما است. این بدافزار کامپیوتر شما را قفل میکند و برای باز کردن آن درخواست باج میکند.
Exploit Kit یک جعبهابزار خودکار است که روی سرورهای آلوده نصب میشود. وقتی کاربری از یک وبسایت آلوده بازدید میکند، کیت اکسپلویت سیستم او را از نظر آسیبپذیری (در مرورگر، پلاگینها، فلش و...) اسکن میکند و در صورت پیدا کردن ضعف، کد مخرب را در سیستم او اجرا میکند.
1. Victimقربانی وارد یک وبسایت قانونی (Legitimate Website) میشود.
2. Compromised Web Serverوبسایت قانونی هک شده و به یک سرور آلوده هدایت میشود.
3. Intermediary Serversقربانی از طریق چند سرور واسط دیگر (برای مخفی کردن مسیر) هدایت میشود.
4. Exploit Kit Serverقربانی به سرور Exploit Kit میرسد.
5. Gather Info & DeliverExploit Kit اطلاعات قربانی را جمعآوری کرده و اکسپلویت مناسب را تحویل میدهد (Landing Page).
۵. بدافزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی (AI-based Malware)
بدافزار مبتنی بر هوش مصنوعی، نرمافزار مخربی است که از روشها و الگوریتمهای هوش مصنوعی برای افزایش قابلیتها و دستیابی به اهداف خود استفاده میکند. این بدافزار میتواند رفتار و تکنیکهای خود را بر اساس محیط اطراف تطبیق دهد، اقدامات امنیتی را دور بزند و با دقت بالا به سیستمهای هدف نفوذ کند.
مراحل عملکرد بدافزار مبتنی بر AI:
1. Infiltration (نفوذ)ورود از طریق فیشینگ ایمیل یا سایر روشها.
2. Establishment (ایجاد پایگاه)بهرهبرداری از آسیبپذیریها و تثبیت حضور در سیستم.
3. Learning (یادگیری)جمعآوری داده از محیط برای تطبیق بهتر.
4. Adaptation (تطبیق)تغییر کد و تکنیکها برای عبور از آنتیویروس.
5. Execution (اجرا)انجام اقدامات مانند سرقت داده یا رمزگذاری.
6. Propagation (گسترش)انتشار به سایر سیستمهای شبکه.
7. Evolution (تکامل)یادگیری از حملات قبلی و تطبیق بیشتر.
۶. تحلیل بدافزار (Malware Analysis)
تجزیه و تحلیل بدافزار، فرایند مهندسی معکوس بخش خاصی از بدافزار جهت شناسایی عملکرد آن است. تجزیه و تحلیل بدافزار به دو بخش زیر تقسیم میشود (پیشنهاد میشود که هر دو آنالیز روی بدافزار صورت پذیرد):
Static Malware Analysis (تحلیل ایستا)این روش، بهعنوان Code Analysis هم شناخته میشود و شامل آنالیز کد باینری بدافزار بدون اجرای آن است.
Dynamic Malware Analysis (تحلیل پویا)این روش، بهعنوان Behavioral Analysis هم شناخته میشود و اجرای کد بدافزار بهمنظور شناسایی چگونگی رفتار بدافزار و تأثیر آن روی سیستم، پس از آلودهسازی است.
Files and Folders Monitoring: مانیتورینگ فایلها و فولدرها (ابزار: PA FileSight / Netwrix Auditor).
۷. آزمایشگاه تحلیل (Sheep Dip) و اقدامات متقابل
کامپیوتر Sheep Dip
Sheep Dipping به آنالیز فایلهای مشکوک، پیامهای ورودی و از این دست موارد برای شناسایی بدافزارها اشاره دارد. برنامههای مربوط به Sheep Dipping روی کامپیوتر، فایل، پورت، شبکه و همچنین آنتیویروس نصب میشود و برای کنترل دقیق شبکه، به آن متصل میشود. (در واقع یک سیستم ایزوله است که بدافزار را روی آن اجرا و تحلیل میکنند).
ایجاد یک آزمایشگاه تحلیل ویروس
برای ایجاد یک تحلیلگر ویروس، ابتدا باید یک نرمافزار مجازیسازی مانند VMware یا VirtualBox روی سیستم خود نصب کنید.
سپس یک سیستمعامل را روی آن نصب کنید.
برای مجزا کردن سیستم از شبکه، تنظیمات کارت شبکه مجازی را روی حالت Host-Only قرار دهید.
سپس اشتراکگذاری فایلها را غیرفعال کنید.
حالا میتوانید بدافزارها را روی سیستم مجازی قرار دهید و به تحلیل آن بپردازید.
راههای مقابله با بدافزارها (Countermeasures)
استفاده از آنتیویروس و بهروزرسانی آن.
اجتناب از دانلود و اجرای برنامههای مختلف از منابع نامطمئن.
اجتناب از باز کردن پیوستهای ایمیلی از فرستنده ناشناس.
غیرفعال کردن ماکروها (Macros).
نصب پچها و بهروزرسانی امنیتی سیستمعامل و برنامهها.
اسکن سیدیها، فلپی دیسکها و حافظه فلش با آنتیویروس قبل از استفاده.
غیرفعال کردن قابلیتهای غیرقابل استفاده (شامل پروتکلها و سرویسها).
کنترل ترافیک شبکه داخلی برای بستن پورتها یا کدگذاری ترافیک.
مدیریت یکپارچگی فایل در ایستگاههای کاری محلی به وسیله checksum.
محدود کردن سطح دسترسی در محیط دسکتاپ برای جلوگیری از نصب برنامههای مخرب.
غیرفعال کردن PowerShell و WMI.
عدم باز کردن فایلهایی که بیش از یک پسوند فایل در آنها وجود دارد (مثل pic.jpg.exe).
📝 آزمون چندگزینهای (۶ سوال)
گزینه صحیح هر سوال را انتخاب کنید. پاسخنامه تشریحی در انتهای صفحه قرار دارد.
۱. کدام باجافزار، شبکههایی با سرورهای MS-SQL را هدف قرار میدهد و پسوند .mallox به فایلها اضافه میکند؟
۲. تفاوت اصلی بین Worm (کرم) و Virus (ویروس) چیست؟
۳. چرا بدافزارهای بدون فایل (Fileless Malware) توسط آنتیویروسهای سنتی به سختی شناسایی میشوند؟
۴. در تحلیل ایستای بدافزار (Static Analysis)، از ابزار PEid برای چه هدفی استفاده میشود؟
۵. برای تحلیل دینامیک (Dynamic Analysis) یک بدافزار و مانیتورینگ تغییرات رجیستری، از کدام ابزار استفاده میشود؟
۶. هنگام ساخت یک آزمایشگاه (Lab) برای تحلیل بدافزار، کارت شبکه ماشین مجازی باید در چه حالتی قرار گیرد تا خطر انتشار بدافزار به شبکه اصلی وجود نداشته باشد؟
🔑 پاسخنامه تشریحی
۱. پاسخ صحیح: ب) Mallox Ransomware
توضیح: طبق اسلایدها، Mallox Ransomware ابتدا در ژوئن ۲۰۲۱ شناسایی شد و شبکههایی با سرورهای MS-SQL را هدف قرار میدهد. فایلهای رمزگذاریشده با آن پسوند .mallox (و در نسخههای بعدی .malloxx) میگیرند.
۲. پاسخ صحیح: ب) کرمها برای تکثیر نیازی به چسبیدن به فایل دیگر ندارند و خود را در شبکه تکثیر میکنند.
توضیح: کرمها (Worms) بدافزارهایی هستند که خود را در سراسر شبکه به صورت خودکار تکثیر میکنند. در حالی که ویروسها برای اجرا و تکثیر نیاز دارند که به یک فایل اجرایی (مثل exe) یا سند (مثل doc) بچسبند.
۳. پاسخ صحیح: ب) آنها فایلی روی هارد ایجاد نمیکنند و در حافظه (RAM) اجرا میشوند.
توضیح: آنتیویروسهای سنتی فایلهای هارد دیسک را اسکن میکنند. بدافزارهای بدون فایل (Fileless) از ابزارهای داخلی سیستمعامل مثل PowerShell استفاده کرده و فقط در حافظه اجرا میشوند، بنابراین فایلی برای اسکن کردن وجود ندارد.
۴. پاسخ صحیح: ج) شناسایی بستهبندی یا مبهمسازی (Packing/Obfuscation)
توضیح: در مراحل تحلیل ایستا، ابزار PEid برای تشخیص اینکه آیا کد باینری بستهبندی شده (Packed) یا مبهمسازی شده (Obfuscated) است استفاده میشود. HashMyFile برای هش، BinText برای رشتهها و VirusTotal برای اسکن آنلاین است.
۵. پاسخ صحیح: ب) regshot
توضیح: در تحلیل دینامیک (اجرای بدافزار و مشاهده رفتار آن)، برای مانیتورینگ تغییرات رجیستری ویندوز از ابزار regshot یا jv16 PowerTools استفاده میشود. OllyDbg دِیساسمبلر است و BinText ابزار ایستا است.
۶. پاسخ صحیح: ج) Host-Only
توضیح: برای جلوگیری از فرار بدافزار از ماشین مجازی و آلوده کردن شبکه اصلی، باید کارت شبکه ماشین مجازی روی حالت Host-Only تنظیم شود تا فقط با ماشین میزبان (Host) در ارتباط باشد و به اینترنت یا شبکه داخلی دسترسی نداشته باشد.